Jesień to dobry moment, aby wprowadzić do zajęć z seniorami tematykę inspirowaną naturą, zmieniającą się porą roku i wspomnieniami. Jesienne zajęcia z seniorami nie muszą jednak ograniczać się do prostego wykonywania prac plastycznych. Odpowiednio zaplanowane mogą łączyć aktywizację poznawczą, społeczną i manualną. Zobacz gotowy scenariusz na angażujące zajęcia.
Aktywizacja seniorów powinna uwzględniać nie tylko ich sprawność fizyczną, ale również potrzeby społeczne, poznawcze i emocjonalne. Zajęcia tematyczne związane z porą roku pozwalają połączyć kilka rodzajów aktywności w jednym spotkaniu. A jesień daje przy tym bardzo dużo możliwości: można wykorzystać jej charakterystyczne kolory, kształty i skojarzenia, a także odwołać się do osobistych doświadczeń uczestników. Poniższy scenariusz zajęć z seniorami w domu opieki Ci w tym pomoże.
Gotowy scenariusz jesiennych zajęć z seniorami
Temat zajęć: „Jesienne inspiracje – kolory i wspomnienia”
Czas trwania: około 60–75 minut
Liczba uczestników: około 6–12 osób
Miejsce: sala terapii zajęciowej, świetlica lub inna przestrzeń umożliwiająca pracę przy stołach
Forma: zajęcia grupowe z elementami rozmowy, ćwiczeń manualnych i pracy twórczej
Główne cele:
- aktywizacja manualna seniorów,
- pobudzanie kreatywności,
- podtrzymywanie aktywności społecznej,
- stymulowanie pamięci autobiograficznej,
- ćwiczenie koncentracji i koordynacji wzrokowo-ruchowej,
- rozwijanie samodzielności podczas wykonywania zadania,
- stworzenie okazji do pozytywnej prezentacji własnej pracy.
Cele szczegółowe:
Po zakończeniu zajęć uczestnik, w zakresie odpowiadającym jego możliwościom, powinien mieć możliwość:
- rozpoznawania i nazywania jesiennych kolorów,
- uczestniczenia w rozmowie tematycznej,
- wykonania wybranych czynności manualnych,
- zaplanowania swojej pracy,
- samodzielnego wykonania choć części zadania,
- zaprezentowania wykonanej pracy grupie.
Potrzebne materiały:
- materiały plastyczne dopasowane do wybranej techniki,
- podkładki zabezpieczające stoły,
- klej i podstawowe przybory pomocnicze,
- pojemniki na drobne materiały,
- ręczniki papierowe,
- ewentualnie przykłady gotowych prac,
- produkty kreatywne przeznaczone do wykorzystania podczas zajęć.
Etap 1. Przygotowanie sali – około 10 minut
Przed rozpoczęciem zajęć prowadzący powinien przygotować stanowiska pracy. Stoły warto ustawić w taki sposób, aby seniorzy mogli swobodnie obserwować prowadzącego i nawiązywać kontakt z pozostałymi uczestnikami. Materiały należy umieścić w zasięgu ręki, ale nie powinny one zajmować całej przestrzeni roboczej. W przypadku grupy o zróżnicowanej sprawności dobrze jest przygotować stanowiska indywidualnie. Osoba mająca trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów powinna otrzymać większe i łatwiejsze do uchwycenia elementy.
Etap 2. Rozmowa wprowadzająca – około 10 minut
Prowadzący rozpoczyna spotkanie od krótkiej rozmowy. Może powiedzieć: „Dzisiaj będziemy rozmawiać o jesieni i jej kolorach. Zastanowimy się, z czym kojarzy się wam ta pora roku, a następnie wykorzystamy te skojarzenia podczas pracy twórczej”. Potem prowadzący pokazuje kilka materiałów lub przykładowych elementów kojarzących się z jesienią.
Można rozpocząć od prostych pytań: Jaki kolor najbardziej kojarzy się z jesienią? Co najbardziej lubisz w tej porze roku? Czy jesień kojarzy się ze szkołą, ogrodem, zbiorami albo przygotowaniami do zimy? Jakie jesienne owoce i warzywa pamiętacie z dzieciństwa? Czy ktoś z was lubił jesienne spacery? Na tym etapie nie należy poprawiać wypowiedzi seniorów ani wymagać od nich udzielania odpowiedzi. Rozmowa ma przede wszystkim pobudzić wspomnienia i przygotować uczestników do dalszej aktywności. W przypadku osób z zaburzeniami pamięci można zadawać pytania zamknięte, np. „Czy jesień kojarzy się Pani bardziej z żółtym czy zielonym kolorem?”.
Etap 3. Rozgrzewka dłoni – około 5 minut
Przed rozpoczęciem pracy plastycznej warto przeprowadzić krótką, łagodną aktywizację dłoni. Ćwiczenia powinny być proste, np. zaciskanie i rozluźnianie dłoni, delikatne poruszanie palcami, dotykanie kciukiem kolejnych palców tej samej dłoni, lekkie pocieranie dłoni, wykonywanie niewielkich ruchów nadgarstkiem. Prowadzący wykonuje ruchy razem z uczestnikami i obserwuje ich reakcje. Ćwiczenia nie powinny powodować bólu ani być wykonywane na siłę. Celem tego etapu jest przygotowanie do dalszej pracy, a nie osiągnięcie określonego wyniku ruchowego. Przydatne w rozgrzewce dłoni będą piłki z kolcami.
Etap 4. Przedstawienie zadania – około 5 minut
Po krótkiej rozgrzewce prowadzący prezentuje zadanie główne. Dobrym rozwiązaniem jest pozostawienie seniorom możliwości wyboru techniki. Dzięki temu uczestnik może zdecydować, która forma aktywności jest dla niego najbardziej interesująca i możliwa do wykonania. Można zaproponować cztery stanowiska:
Stanowisko 1 – dekorowanie tkaniny
Do tej aktywności można użyć bawełnianych toreb, markerów do tkanin, farb lub wykorzystać gotowy Zestaw do dekorowania tkanin. Zadaniem uczestników jest stworzenie jesiennego motywu na przygotowanym materiale. Tematem może być liść, drzewo, jesienny ogród albo abstrakcyjna kompozycja wykorzystująca kolory kojarzące się z jesienią.
Stanowisko 2 – kompozycja z krepiny
Krepinę można wykorzystać do wykonania przestrzennej kompozycji. Seniorzy mogą formować elementy z papieru i układać je w jesienny bukiet. Ta aktywność pozwala dostosować poziom trudności. Prowadzący może przygotować gotowe kontury, które uczestnicy będą uzupełniać, albo pozostawić im większą swobodę. Zestaw z krepiną ułatwi to zadanie.
Stanowisko 3 – wydrapywanka
Zestawy DIY – wydrapywanki mogą posłużyć jako propozycja dla osób preferujących spokojniejszą, bardziej skoncentrowaną pracę. W tym przypadku warto szczególnie zadbać o odpowiednie oświetlenie i stabilność stanowiska. Ta aktywność z pewnością da dużo satysfakcji.
Stanowisko 4 – jesienna natura
Zestaw kreatywny Natura 2 można wykorzystać do stworzenia pracy inspirowanej światem przyrody. Prowadzący może zaproponować temat „Jesień w naturze” i zachęcić uczestników do stworzenia własnej interpretacji z tego co mają do dyspozycji. Będzie to świetna propozycja zajęć manualnych z naciskiem na myślenie twórcze!
Etap 5. Praca twórcza – około 25–30 minut
To najważniejsza część zajęć. Prowadzący powinien najpierw pokazać sposób wykonania zadania, a następnie pozwolić seniorom na samodzielną pracę. Ważna jest zasada: pokazujemy – wyjaśniamy – pozwalamy wykonać – pomagamy dopiero wtedy, gdy jest to potrzebne.
Etap 6. Prezentacja prac – około 10 minut
Po zakończeniu pracy warto przeznaczyć kilka minut na prezentację efektów. Prace można umieścić w widocznym miejscu lub położyć na wspólnym stole. Każdy uczestnik może – jeśli ma na to ochotę – powiedzieć kilka słów o swojej pracy.
Etap 7. Podsumowanie – około 5 minut
Na zakończenie prowadzący może wrócić do tematu jesieni i zapytać uczestników, co najbardziej podobało im się podczas zajęć. Dobrym rozwiązaniem jest również zaplanowanie dalszego wykorzystania wykonanych prac, np. do udekorowania świetlicy. Dzięki temu efekt zajęć pozostaje widoczny przez dłuższy czas, a senior może zobaczyć, że jego praca ma konkretne zastosowanie.
Wariant zajęć dla seniorów o ograniczonej sprawności
Ten sam scenariusz można z powodzeniem przeprowadzić z osobami, które mają ograniczoną sprawność ruchową, trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów lub szybciej się męczą. Najważniejsza zasada brzmi: zmieniamy sposób wykonania zadania, a nie wykluczamy uczestnika z aktywności. Można zastosować kilka prostych modyfikacji, np. skrócenie czasu pracy. Zamiast 30 minut pracy twórczej można zaplanować dwa krótsze bloki po około 10–15 minut. Pomiędzy nimi warto zrobić przerwę na rozmowę lub odpoczynek. Jeżeli uczestnik ma trudności z chwytaniem małych przedmiotów, należy w miarę możliwości wykorzystać większe elementy, które łatwiej chwycić i przesuwać. Prowadzący może wcześniej otworzyć opakowania, przygotować stanowiska i podzielić materiały na mniejsze zestawy. Dzięki temu senior nie traci energii na czynności techniczne, które nie są właściwym celem zajęć.
Senior, który potrzebuje większego wsparcia, może pracować z terapeutą lub innym uczestnikiem. Ważne, aby pomoc nie oznaczała całkowitego przejęcia zadania. W miarę możliwości senior powinien sam wykonać te czynności, które są dla niego dostępne. Jeżeli konkretna technika okazuje się zbyt wymagająca, można zachować temat zajęć, ale zmienić sposób jego realizacji. Przykładowo zamiast samodzielnego wykonania całej kompozycji uczestnik może wybrać jej kolory, wskazać miejsce umieszczenia elementów lub wykonać tylko jeden etap pracy. W ten sposób nadal uczestniczy w procesie twórczym.
Podsumowanie
Jesienne zajęcia z seniorami mogą być czymś więcej niż sposobem na wypełnienie czasu. Odpowiednio zaplanowana aktywność łączy elementy terapii zajęciowej, ćwiczeń manualnych, stymulacji poznawczej, rozmowy i integracji grupy. Najważniejsze jest jednak dopasowanie zajęć do konkretnej grupy. Ten sam scenariusz może zostać wykorzystany zarówno podczas spokojnych zajęć kreatywnych, jak i bardziej rozbudowanego spotkania terapeutycznego. Prowadzący może zmieniać czas trwania poszczególnych etapów, stopień trudności oraz rodzaj materiałów. Warto pamiętać, że celem nie jest stworzenie idealnej pracy. Najważniejsze jest zaangażowanie seniora, możliwość dokonania wyboru, samodzielnego działania i doświadczenia satysfakcji z uczestnictwa w zajęciach. Jesienna tematyka daje do tego wiele naturalnych punktów wyjścia – od kolorów i przyrody po wspomnienia związane z minionymi latami.
Barbara Górnicka-Naszkiewicz
