Choroba Alzheimera stopniowo odbiera pamięć i samodzielność, jednak odpowiednio dobrana aktywizacja może pomóc dłużej zachować sprawność poznawczą oraz poprawić jakość codziennego życia. Jakie formy terapii najlepiej sprawdzają się w pracy z seniorami? Poznaj sprawdzone metody oraz pomoce terapeutyczne, które wspierają w podtrzymywaniu sprawności.
Choroba Alzheimera zmienia życie nie tylko osoby chorej, ale również jej bliskich i opiekunów. Z czasem pojawiają się problemy z pamięcią, koncentracją oraz wykonywaniem codziennych czynności. Mimo że współczesna medycyna nie potrafi jeszcze zatrzymać procesu chorobowego, odpowiednio prowadzona aktywizacja może znacząco wpłynąć na komfort życia seniora i pomóc dłużej zachować jego samodzielność.
Osoby z chorobą Alzheimera często wycofują się z aktywności, które wcześniej sprawiały im przyjemność. Zdarza się, że obawiają się popełniania błędów lub po prostu tracą motywację do działania. Tymczasem nawet proste zadania mogą stanowić skuteczny trening dla mózgu. To właśnie dlatego w Domach Pomocy Społecznej, Dziennych Domach Pobytu czy Klubach Seniora tak dużą rolę odgrywa terapia zajęciowa. Dobrze zaplanowane aktywności nie tylko ćwiczą umysł, ale również poprawiają nastrój, budują poczucie sprawczości i pomagają utrzymywać kontakty społeczne.
Bardzo istotne jest zatem tworzenie sytuacji, w której senior może odnieść sukces i poczuć satysfakcję z wykonania zadania. Na co zwrócić uwagę i jak aktywizować? Oto konkretne kierunki działań.
Trening pamięci jako codzienna rutyna
Ćwiczenia funkcji poznawczych to podstawa, więc w wielu placówkach dużą popularnością cieszą się książki z ćwiczeniami przygotowane specjalnie dla osób starszych. Zawarte w nich zadania rozwijają koncentrację, spostrzegawczość i logiczne myślenie, a jednocześnie nie są przytłaczające dla uczestników zajęć. Dobrym przykładem jest publikacja Pamięć. Ćwiczenia na materiale słowno-obrazkowym 1, która wykorzystywana jest podczas terapii poznawczej i pracy z osobami z zaburzeniami pamięci. Zawiera karty pracy przeznaczone do treningu oraz rehabilitacji neuropsychologicznej w obszarze zapamiętywania. Materiał został opracowany tak, aby mógł być stosowany zarówno u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, jak i u pacjentów z głębszymi zespołami otępiennymi, w tym w przebiegu choroby Alzheimera. Stopniowanie trudności sprawia, że ćwiczenia można łatwo dostosować do indywidualnych możliwości uczestnika, co ma szczególne znaczenie w pracy terapeutycznej.
Puzzle, które dają poczucie sukcesu
Jedną z aktywności szczególnie lubianych przez osoby z demencją są puzzle. W przeciwieństwie do tradycyjnych zestawów przeznaczonych dla dzieci lub dorosłych, puzzle terapeutyczne posiadają większe elementy i bardziej przejrzyste ilustracje. Dzięki temu nie zniechęcają uczestników już na starcie.
W pracy z seniorami dobrze sprawdzają się między innymi puzzle marki Relish – lub Pokora proste układanki przedstawiające przedmioty codziennego użytku, takie jak filiżanka, telefon czy narzędzia. Dla wielu osób są to znajome obrazy, które wywołują wspomnienia i zachęcają do rozmowy.
Terapeuci często podkreślają, że ukończenie nawet niewielkiej układanki daje podopiecznym ogromną satysfakcję. To szczególnie ważne w przypadku osób, które na co dzień coraz częściej doświadczają trudności związanych z postępem choroby.
- Przeczytaj także: Pomoce terapeutyczne marki Relish w aktywizacji seniorów z demencją
Wspomnienia, które budują relacje
Jednym z najcenniejszych narzędzi wykorzystywanych w pracy z osobami chorującymi na Alzheimera jest terapia reminiscencyjna, czyli odwoływanie się do wspomnień. Choć pamięć krótkotrwała stopniowo słabnie, wydarzenia sprzed kilkudziesięciu lat często pozostają zaskakująco żywe. Rozmowy o dawnych zwyczajach, codziennym życiu czy wydarzeniach historycznych pomagają aktywizować pamięć długotrwałą, a jednocześnie dają seniorom możliwość dzielenia się własnymi doświadczeniami.
Podczas zajęć warto wykorzystywać pomoce terapeutyczne, które stanowią punkt wyjścia do takich rozmów. Dobrym przykładem jest gra „Jak było kiedyś?” dostępna w ofercie Senior Lux. Zawarte w niej pytania dotyczą realiów życia w czasach PRL-u, dawnych rozrywek, zakupów czy codziennych obowiązków. Dla wielu seniorów są to tematy doskonale znane, które uruchamiają wspomnienia i zachęcają do aktywnego udziału w zajęciach.
Tego typu aktywności wspierają pamięć i koncentrację, ale mają również ogromną wartość społeczną. Seniorzy czują się wysłuchani, mogą opowiadać o swoim życiu i doświadczeniach, a terapeuci zyskują okazję do lepszego poznania podopiecznych.
Nie zapominajmy o zmysłach
W bardziej zaawansowanych stadiach choroby coraz większego znaczenia nabiera terapia sensoryczna. Dotyk, zapach czy dźwięk mogą wywoływać reakcje nawet wtedy, gdy komunikacja słowna staje się utrudniona.
W wielu placówkach wykorzystuje się tablice manipulacyjne, sensoryczne klocki, sensoryczne piłki czy pomoce rozwijające percepcję dotykową. Równie ciekawe efekty przynoszą ćwiczenia związane z rozpoznawaniem zapachów. Aromat kawy, cynamonu czy świeżo skoszonej trawy potrafi uruchomić wspomnienia, których nie udałoby się przywołać zwykłą rozmową. Nie zapominajmy również o wrażeniach słuchowych, które można pobudzić za pomocą muzyki oraz odgłosów natury, np. z płytą CD Dźwięki natury. Las.
To właśnie takie drobne doświadczenia często stają się początkiem wartościowego kontaktu z podopiecznym.
Aktywność dostosowana do możliwości
Największym błędem w pracy z osobami z Alzheimerem jest skupianie się wyłącznie na ograniczeniach. Znacznie lepsze efekty przynosi szukanie aktywności, które są dopasowane do aktualnych możliwości seniora.
Dla jednej osoby będzie to rozwiązywanie prostych zadań pamięciowych, dla innej kolorowanki, a dla jeszcze innej układanie dużych puzzli czy gry pamięciowe. Nie ma jednego uniwersalnego scenariusza zajęć. Kluczem jest obserwacja, cierpliwość i stopniowe budowanie zaangażowania.
Właśnie dlatego warto korzystać z różnorodnych pomocy terapeutycznych, które pozwalają dostosować poziom trudności do indywidualnych potrzeb uczestników.
Podsumowanie
Choć choroba Alzheimera stopniowo ogranicza sprawność poznawczą seniora, odpowiednio prowadzona aktywizacja może pomóc dłużej zachować samodzielność, poprawić samopoczucie i wspierać codzienne funkcjonowanie. Dla terapeutów zajęciowych, opiekunów i animatorów oznacza to przede wszystkim tworzenie przestrzeni do działania, rozmowy i przeżywania małych sukcesów. W ofercie Senior Lux znajdują się pomoce, które wspierają ten proces każdego dnia – warto je mieć zawsze pod ręką!
Barbara Górnicka-Naszkiewicz
