Ogrodoterapia to wyjątkowa forma terapii, która pokazuje, jak wielką moc ma kontakt z naturą. Pielęgnowanie roślin, obserwowanie ich wzrostu czy nawet samo przebywanie wśród zieleni może pozytywnie wpływać na samopoczucie, pamięć i aktywność osób starszych. Dowiedz się, czym jest hortiterapia, jakie przynosi korzyści seniorom i dlaczego coraz częściej znajduje zastosowanie w terapii zajęciowej.
Coraz częściej mówi się o tym, że natura ma ogromny wpływ na nasze samopoczucie. Spacer wśród zieleni, zapach kwiatów, pielęgnowanie roślin czy nawet samo przebywanie w ogrodzie potrafią wyciszyć, poprawić nastrój i przywrócić poczucie spokoju. Właśnie na tym opiera się ogrodoterapia, nazywana również hortiterapią – wyjątkowa forma terapii, która wykorzystuje kontakt z roślinami do wspierania zdrowia psychicznego, fizycznego oraz społecznego.
Szczególne znaczenie ma ona w pracy z osobami starszymi. Seniorzy często zmagają się z ograniczoną aktywnością, poczuciem osamotnienia czy trudnościami związanymi z pogorszeniem pamięci. Regularny kontakt z naturą może stać się dla nich nie tylko przyjemnym zajęciem, ale również ważnym elementem codziennej terapii.
Dlaczego ogrodoterapia jest tak cenna dla seniorów?
Ogrodoterapia to metoda terapeutyczna wykorzystująca rośliny, ogród i czynności związane z przyrodą jako narzędzie wspierające rozwój oraz poprawę jakości życia. Nie chodzi wyłącznie o samą pracę w ogrodzie. Równie wartościowe może być przesadzanie kwiatów, układanie kompozycji roślinnych, rozpoznawanie zapachów ziół, obserwowanie zmian zachodzących w przyrodzie czy rozmowa o wspomnieniach związanych z dawnym ogrodem.
Dzięki temu ogrodoterapia angażuje wiele obszarów jednocześnie – ciało, zmysły, emocje i pamięć. To sprawia, że jest chętnie wykorzystywana jako element terapii zajęciowej w placówkach opiekuńczych, domach seniora oraz podczas zajęć aktywizujących osoby starsze.
Praca z roślinami daje seniorom coś bardzo ważnego – poczucie, że nadal mogą tworzyć, pielęgnować i obserwować efekty własnych działań. Nawet niewielkie zadanie, takie jak posadzenie nasion czy dbanie o doniczkowy kwiat, może przynieść ogromną satysfakcję.
Kontakt z naturą pomaga również zmniejszyć napięcie i stres. Zieleń działa uspokajająco, a spokojne, powtarzalne czynności wykonywane podczas zajęć ogrodoterapii pozwalają się wyciszyć. Dla wielu osób starszych jest to chwila oderwania od codziennych trosk i możliwość spędzenia czasu w przyjemny, angażujący sposób.
Ogrodoterapia wspiera także aktywność fizyczną. Oczywiście zakres wykonywanych czynności powinien być dopasowany do możliwości uczestników, jednak nawet proste działania, takie jak przesypywanie ziemi, podlewanie czy pielęgnowanie roślin, pomagają ćwiczyć sprawność dłoni oraz koordynację ruchową.
Jak wykorzystać ogrodoterapię podczas zajęć z seniorami?
Nie każdy ośrodek posiada duży ogród, ale nie jest to przeszkodą w prowadzeniu wartościowych zajęć. Ogrodoterapia może być realizowana również w sali terapeutycznej, na tarasie czy nawet przy wykorzystaniu niewielkich roślin doniczkowych.
Dobrym pomysłem są zajęcia polegające na tworzeniu własnych miniogródków, pielęgnowaniu ziół, wykonywaniu dekoracji z naturalnych materiałów czy poznawaniu różnych gatunków roślin. Ważne jest przede wszystkim stworzenie przestrzeni, w której senior może działać samodzielnie i czerpać radość z efektów swojej pracy. W prowadzeniu zajęć ogrodoterapii bardzo pomocne są również gotowe inspiracje i scenariusze.
Publikacja „Ogrodoterapia – scenariusze zajęć i zabaw dla przedszkolaków, w tym dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną i autyzmem” może stanowić źródło pomysłów na kreatywne aktywności związane z roślinami, naturą i pracą sensoryczną. Choć została przygotowana z myślą o dzieciach, wiele proponowanych zabaw można dostosować również do innych grup, w tym seniorów, wykorzystując elementy poznawcze, manualne i sensoryczne. Warto ją mieć pod ręką!
Narzędzia, które wspierają aktywność podczas ogrodoterapii
Ogrodoterapia nie musi oznaczać skomplikowanych prac ogrodniczych. Najważniejsze jest zaangażowanie seniora, możliwość samodzielnego działania i kontakt z naturą. Odpowiednio dobrane narzędzia mogą sprawić, że nawet proste czynności staną się wartościowym elementem terapii, ćwicząc sprawność ruchową, koordynację oraz dając poczucie satysfakcji z wykonanej pracy.
Grabie Solid XL to przykład narzędzia, które można wykorzystać podczas zajęć ogrodoterapii związanych z porządkowaniem przestrzeni wokół roślin. Grabienie liści czy przygotowywanie rabat może być dla seniorów spokojną, angażującą aktywnością, która wspiera ruch i pozwala uczestniczyć w codziennych pracach ogrodowych. Szeroka głowica oraz wygodna konstrukcja narzędzia ułatwiają wykonywanie czynności na większej powierzchni, dzięki czemu zajęcia mogą być dostosowane również do osób, które potrzebują prostych i powtarzalnych aktywności.
Podczas bardziej praktycznych zajęć ogrodowych przydatna może być także saperka składana FPL-4001 z uchwytem ze stali. To niewielkie narzędzie pozwala wykonywać proste prace związane z przygotowaniem ziemi, sadzeniem roślin czy pielęgnacją małych rabat. W terapii seniorów ważne jest, aby zadania były możliwe do wykonania i dawały szybki efekt – możliwość samodzielnego posadzenia rośliny czy przygotowania miejsca pod nasiona wzmacnia poczucie sprawczości i zaangażowania.
Elementem wielu zajęć ogrodoterapii są także małe dekoracje oraz tworzenie własnych kompozycji roślinnych. Miska z betonu H 6 cm, D 9,2 cm może zostać wykorzystana jako baza do przygotowania niewielkich aranżacji, miniogródków lub ozdobnych kompozycji z roślin. Tego typu aktywności doskonale łączą pracę manualną z kreatywnością, a gotowy efekt daje uczestnikom zajęć poczucie dumy i radości z własnoręcznie wykonanej pracy.
Odpowiednio dobrane pomoce i narzędzia sprawiają, że ogrodoterapia staje się jeszcze bardziej różnorodna. Nie chodzi wyłącznie o samą pielęgnację roślin, ale przede wszystkim o tworzenie okazji do aktywności, rozmowy, wspomnień i budowania pozytywnych emocji podczas kontaktu z naturą.
Ogrodoterapia w terapii zajęciowej – więcej niż zwykła aktywność
Jedną z największych zalet hortiterapii jest jej wpływ na pamięć oraz koncentrację. Rośliny bardzo często przywołują wspomnienia – zapach lawendy może przypomnieć dawny ogród, a widok konkretnych kwiatów może przenieść seniora do czasów dzieciństwa.
W przypadku osób z zaburzeniami pamięci lub demencją takie bodźce mogą być szczególnie wartościowe. Znane zapachy, kolory i faktury pomagają pobudzać wspomnienia oraz zachęcają do rozmowy. Ogrodoterapia staje się wtedy nie tylko aktywnością, ale również sposobem na budowanie relacji i kontaktu z drugą osobą.
Współczesna terapia seniorów coraz częściej skupia się nie tylko na ćwiczeniach, ale również na poprawie jakości życia i wzmacnianiu poczucia własnej wartości. Ogrodoterapia doskonale wpisuje się w takie podejście. Daje możliwość działania, podejmowania decyzji i obserwowania rezultatów. Senior nie jest jedynie uczestnikiem zajęć – staje się osobą, która tworzy i opiekuje się czymś żywym. To doświadczenie ma ogromne znaczenie dla samopoczucia oraz motywacji do dalszej aktywności.
Podsumowanie
Ogrodoterapia to wyjątkowa metoda, która łączy przyjemność kontaktu z naturą z realnym wsparciem terapeutycznym. Pomaga seniorom zachować aktywność, ćwiczyć pamięć, poprawiać nastrój i budować relacje z innymi osobami. Niezależnie od tego, czy zajęcia odbywają się w dużym ogrodzie, na tarasie czy przy stole z roślinami doniczkowymi, najważniejszy jest sam kontakt z naturą i możliwość tworzenia czegoś własnymi rękami.
Dobrze zaplanowana ogrodoterapia może stać się jednym z najbardziej wartościowych elementów terapii zajęciowej, przynosząc seniorom nie tylko korzyści zdrowotne, ale również zwykłą, codzienną radość.
Barbara Górnicka-Naszkiewicz
