Terapia reminiscencyjna to coś więcej niż rozmowa o przeszłości. To sposób na wykorzystanie wspomnień, emocji i osobistych historii seniora do budowania kontaktu, aktywizacji i poprawy samopoczucia. W domu, DPS czy podczas zajęć terapeutycznych warto sięgnąć po sprawdzone pomoce terapeutyczne. Jak wykorzystać je tak, aby naprawdę otworzyć drzwi do wspomnień seniora? O tym w artykule.
Terapia reminiscencyjna polega na przywoływaniu wspomnień i rozmowie o doświadczeniach z życia seniora. Możemy wracać do dzieciństwa, szkoły, pierwszej pracy, rodzinnego domu, świąt, wakacji, podróży, gotowania czy dawnych zwyczajów. Te wspomnienia są częścią tożsamości, co dla osoby starszej, szczególnie mieszkającej w DPS, ma ogromne znaczenie. Senior nie jest wtedy wyłącznie mieszkańcem placówki czy osobą wymagającą opieki. Staje się człowiekiem z własną historią, doświadczeniem i wiedzą, którą może przekazać innym. Rozmowa o przeszłości jest okazją do kontaktu, wyrażenia emocji, dzielenia się doświadczeniem i poczucia własnej wartości. Może również zachęcać do aktywności poznawczej i społecznej.
Warto przy tym pamiętać, że przeszłość nie zawsze oznacza przyjemne wspomnienia. Senior może wrócić do doświadczenia utraty bliskiej osoby, wojny, choroby, samotności czy utraty domu. Dlatego reminiscencja wymaga delikatności. Jeżeli określony temat powoduje smutek lub napięcie, nie należy zmuszać seniora do kontynuowania rozmowy.
Muzyka jako klucz do wspomnień
Muzyka jest szczególnie ciekawym bodźcem reminiscencyjnym, ponieważ łączy pamięć z emocjami. Utwór może przypomnieć miejsce, osobę albo wydarzenie, nawet jeśli senior ma trudność z przywołaniem innych informacji. W pracy z grupą można wykorzystać Muzyczne Bingo Relish. Gra wykorzystuje dźwięki instrumentów i obrazkowe karty, dzięki czemu może być zarówno aktywnością muzyczną, jak i punktem wyjścia do rozmowy. Produkt został zaprojektowany z myślą o osobach starszych, także z demencją i chorobą Alzheimera. Po rozpoznaniu instrumentu można zapytać: „Czy takiej muzyki słuchało się w Pani/Pana domu?”. Nagle prosta gra przestaje być tylko ćwiczeniem – staje się początkiem historii. To właśnie jest jedna z najważniejszych zasad terapii reminiscencyjnej: pomoc terapeutyczna jest punktem wyjścia, a nie celem samym w sobie.
Zapach – niedoceniany wyzwalacz wspomnień
Nie wszystkie wspomnienia uruchamia obraz czy słowo – czasami wystarczy zapach. Aromat pieczonego ciasta może przypomnieć kuchnię mamy, a zapach kwiatów może przenieść seniora do ogrodu z dzieciństwa. Dlatego również stymulacja węchowa może znaleźć miejsce w terapii reminiscencyjnej. W Senior Lux dostępne są pomoce przeznaczone do stymulacji węchu, w tym zestaw do treningu zapachowego. Można wykorzystać go w prostym ćwiczeniu: najpierw rozpoznajemy zapach, a następnie pytamy seniora, z czym mu się kojarzy. To drugie pytanie jest najważniejsze. Nie chodzi bowiem wyłącznie o rozpoznanie zapachu. Celem jest sprawdzenie, jakie wspomnienie może się za nim kryć.
Gry pamięciowe – nie tylko trening poznawczy
Gry pamięciowe często kojarzymy z ćwiczeniem koncentracji i pamięci. Tymczasem mogą być również bardzo dobrym materiałem do terapii reminiscencyjnej. W Senior Lux znajdziesz m.in. Grę dla Seniora „Jak było Kiedyś?” i „Pamiętam To”, a także grę memory Grzyby. Prosimy seniora o odnalezienie pary, ale możemy również zapytać: „Czy pamiętasz grzybobrania?”. I wtedy rozmowa kieruje się w zupełnie inną stronę – do lasu, rodziny, jesieni, przygotowywania przetworów czy dawnych zwyczajów. Jedna karta może uruchomić całą historię.
Puzzle Relish – jako początek historii, nie koniec aktywności
Puzzle również mogą być ciekawym narzędziem reminiscencyjnym, ale nie warto traktować ich wyłącznie jako ćwiczenia manualnego. Przykładem są Puzzle Relish „Zachód słońca w Paryżu”. Podczas układania można rozmawiać o podróżach, wakacjach, jeziorach, rodzinnych wyjazdach czy miejscach, w których senior wypoczywał. Właśnie wtedy puzzle stają się narzędziem terapii reminiscencyjnej. Podobnie można wykorzystać inne puzzle Relish – Senior Lux oferuje szeroki wybór pomocy tej marki, przygotowanych z myślą o aktywizacji osób starszych.
- Przeczytaj także: Pomoce terapeutyczne marki Relish w aktywizacji seniorów z demencją
Terapia reminiscencyjna a osoby z demencją
Terapia wspomnieniowa świetnie sprawdza się w pracy z osobami chorującymi na demencję. W takim przypadku szczególnie ważne jest dopasowanie aktywności do możliwości konkretnej osoby. Nie każdy senior będzie w stanie ułożyć dużą liczbę puzzli, zapamiętać zasady rozbudowanej gry czy długo koncentrować się na jednym zadaniu. Nie oznacza to jednak, że nie może uczestniczyć w reminiscencji. Można wykorzystać jeden duży obraz, prostą kartę, muzykę, zapach albo pojedynczy przedmiot. W przypadku większych trudności poznawczych prosta aktywność może być wręcz lepsza, ponieważ pozwala skoncentrować się na kontakcie i rozmowie. W ofercie Senior Lux znajduje się ogromny katalog pomocy terapeutycznych dla osób z demencją/Alzheimerem. Ważne jest zawsze indywidualne dopasowanie poziomu trudności i obserwowanie reakcji seniora.
Czego nie robić podczas terapii reminiscencyjnej?
Największym błędem jest zamienienie terapii wspomnieniowej w test pamięci. Senior nie musi znać daty, pamiętać nazwiska ani poprawnie rozpoznać miejsca przedstawionego na zdjęciu. Jeżeli mówi: „To przypomina mi mój rodzinny dom”, mamy już punkt wyjścia do rozmowy. Nie warto również poprawiać każdej pomyłki, bo wspomnienia nie zawsze są precyzyjnym zapisem wydarzeń. Mogą być połączeniem faktów, emocji i późniejszych doświadczeń. Nie zmuszajmy też seniora do opowiadania. Jeżeli określony temat wywołuje smutek lub niepokój, zmieńmy go. Terapia reminiscencyjna nie ma być kolejnym zadaniem do wykonania – ma być bezpieczną przestrzenią do kontaktu.
Podsumowanie
Nie istnieje jedna uniwersalna pomoc do terapii reminiscencyjnej. Jedna osoba zacznie opowiadać pod wpływem muzyki, inna dopiero po zobaczeniu fotografii, a jeszcze inna zareaguje na zapach lub obraz, dlatego warto eksperymentować. Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Jaka pomoc jest najlepsza?”, ale: „Co jest ważne dla tego konkretnego seniora?”. Dopiero potem dobieramy narzędzie. Warto wybierać zatem pomoce nie tylko pod kątem ćwiczenia konkretnej funkcji, ale przede wszystkim tematu, który może być bliski seniorowi i uruchomić jego własne wspomnienia.
Barbara Górnicka-Naszkiewicz
